Osteguna, 13 Uztaila 2017 10:47

Azkoitia, artilez bildu, larruz estali eta hariz jositako pilota bati lotutako herria

Andaluzian bolada batzuk pasa izandakoa naiz eta bertan lagun asko egin ditut. Hauetako batzuk etorri zaizkit bisitan lehen aldiz Alli arriba ezagutu behar dutela esanez. Hala ere, Dolores eta Rafi Sevilako lagun hauek betiko topikoetatik ihes egin zaleak dira eta Kontxako badiatik urrunduz, serie famatuko teilatuan pareta baten kontra jokatzen duten jokoak atentzioa deitu diela aipatu eta euskal pilota zer den eta nola sortu zen jakin nahiko luketela esan didate. Berehala pentsatuko nuen nik hori, baina www.urolaturismo.eus –ek eman dit soluzioa Zu ere pilotari ekimena martxan jarri dela jakin izan baitut bertan.

 

iglesia azkoitia

 

Ekimen honen funtsa, ikusle hutsa izateari utzi eta horren gurea dugun kirol honetako  benetako profesional baten eskutik bi orduz pilotari bihurtzea da. Esku pilotan eta palan aritzeko aukera ematen dute, euskal pilotaren sekretuak ere azalduz. Kotxean montatu gara eta sorpresa bat emango niela esanez, badaezpada txandala eta zapatillak motxila batean eramateko eskatu diet.

 

pelota mano 

  

Iritsi gara Gurea frontoira, 85 urte dituen eraikina da hau, 38’5 metro luze dena eta 888 pertsonentzat kapazitatea daukana. Jesus Mari Anduezak azaldu digunez, orain 17 urte arte, 1300 ikusle sartzen omen ziren bertan, baina hirugarren pisua kendu egin zioten berrikuntza lanak egiterakoan.

 

gurea fronton

 

azkoitia fronton trasera

 

fronton atano trasera

 

Mariano Juaristi Atano IIIren irudiak presiditzen du frontoia. Juaristi, herriko pilotaririk onena izan zela esan digu Anduezak, askorentzat historiak eman duen onena, buruz buruko modalitatean nagusi izan baitzen bi hamarkadetan.

 

escultura fronton atano

 

Diotenez, gerra garaian, jokatu gabe ere eman izan zizkioten txapelak Atano baserrian jaio zen pertsonaiarik ospetsuenari. Kontuak kontu, bere markak askok ezagutzen dituzte eta gaur egun ere bere izenak handi izaten jarraitzen du pilotaren munduan; Donostiako frontoi nagusiak bere izena darama adibidez. Ez zen bera izan baina Azkoitiko pilotari ospetsu bakarra. Jesus Marik azaldu digunez, 1980an, 24 pilotari azkoitiar izan ziren profesionaletan eta Atanotarrez gain, Tapiatarrak, Anduezatarrak edo Larrañagatarrak bezalako familiak oso lotuak egon dira pilotari.

 

cuadro pelotaris

 

Bere garaian “Pilotarien Sehaska” deitu zioten Azkoitiari eta Interpueblos txapelketako edizio guztietan parte hartu duen herri bakarra omen da. Penaz esan digu hala ere Anduezak, gaur egun pilotak ez duela garai hartako sasoia, nahiz eta Euskal Herrian galtzen hasia dena, Soria, Zamora edo Burgosen irabazten hasia den, eta horregatik uda garaian herriko festa askotan aurkituko ditugula pilota partidak han.

 

pelota caja

  

Bi orduko saioa egin eta dutxa hartuta, atera gara pilotalekutik, baina parez-pare beste sei frontoi aurkitu ditugu, guztiak batuta, guztiak desberdinak, arte obra bat bailitzan.

 

oteiza frontones arbol 

 

Frontoi zuriak edo Jorge Oteizaren frontoiak direla jartzen du kartelak eta sukaldean sartuta egin ohi dudan moduan hitzekin ere txundituta utzi ditut Sevillako nire lagunak. Azaldu diet Azkoitiak artista unibertsalaren adopzio herria izanik Oteizaren ideiak eta tradizio pilotazalea bateratuz sortu nahi izan zuen gunea dela hau.

 

fronton zuberoa 

 

Euskal Herriko zazpi lurraldeak sinbolizatu nahi dituzten 6 pilotaleku hauek pilotan jokatzeko modu desberdinak erakutsi nahi dituztela, baina Oteizak esaten zuena kontutan hartuta, eskultura eraginkorra dela hau eta horregatik espazioekin jokatu zutela, edozein pertsonek frontoi txiki zein handi hauek erabili ahal izateko. “Pilotariak frontoietako eskultoreak dira eta arte obra honetan, edozeinek zizelkatu dezake bere obra pilotari lotua”. Aurpegi arraro xamarrarekin begiratu naute, baina tira, pilota frontisera moduan bota ditut esplikazioak eta gainera uste dut tanto egin dudala.

 

oteiza fronton principal

  

Orain gutxi egon nintzen Azkoitian eta eguna aprobetxatzeko asmoz Juanba Mendizabalek irakatsitakoak erakutsi nahi dizkiet Dolores eta Rafiri. Gerturatu gara plaza ingurura eta Udaletxeko arkupetan han ikusi ditugu dinbi-danba pilotari emanez batzuk. Hiruok lelo aurpegiz ikusi ditugu. Hori da abilezia! Argazki kamerek su hartu dute noski.

 

kontsejue iturria

 

consejo fronton

 

Baina, udaltzainek eta alkateak ez al dute kexarik? Pentsamendu horietan murgilduta nengoela gerturatu dira bi gizon parrez. Somatuko zuten hemengoak ez garela, ikusten ari ginela gustatzen al zitzaigun galdetu digutenean. Ta halako baten horietako batek esan digu berak argazkitan ezin duela atera, “derechos de imagen” dauzkala. Igarri diot brometan ari zela eta nik jarraitu nahi izan diot: “Ta zu zein nor zara ba?
Ni Juan Mari Juaristi, Atano XIII “. Hara!! Atanotar bat ezagutu behar dugu!!

Jator eseri da gurekin kafe batera gonbidatzen diogula esatean. Sevillako lagunak pilotaren munduan barneratu nahi ditudala eta horregatik ekarri ditudala Azkoitira esatean barre egin du. Honek ere pentsatuko zuen, zoratuta nagoela Sevilla eta pilota lotu nahi baditut, baina behintzat Goiko Losa frontoiak eta batez ere Kontzejupek (horrela deitzen dira plazan aurkitu ditzakegun bi frontoiak) zer nolako garrantzia duten azaldu digu.

 

goiko losa

  

Biak hala biak XVIII. mendean eraiki ziren. Bata, Udaletxea, 30. hamarkadan eraiki zena, baina horrenbestekoa zen herrian zegoen jokatzeko demanda… segituan arkupeak frontoi bilakatu zirela. Eta orain pentsatzen jarrita… Udaletxe azpian dagoelako deituko da Kontzejupe? Goiko Losa berriz, Peñafloridako kondeak eraiki zuen 1759. urterako eta itxuraz segituan bilakatu zen apustu gune. 

 

imagen goiko losa

 

Hala ere, azkoitiarrek beti izan diote kariño berezia Kontzejuperi, herri erdian egoteak beti bizitasun berezia eman diolako. Txikiteo orduetan, pilota zarata entzunez gero, jendea bertara gerturatzen ziren, langileak, lan txanda hasi aurretik, bertan ibiltzen ziren eta mota guztietako apustu eta festibal bereziak bizi izan dira bertan. Arau bereziak dituen frontoi txikia da, pareta eskuinean daukana (hiru aterekin gainera!), sabai bajua, zutabeak eta leku ezkutuak, horregatik jokatzeko indarra alde batera utzi eta trebezia abian jarri behar da bertan. Atano III handiak esaten omen zuen bertako zirrikitu guztiak menderatu ostean edozein pilotalekutan aritzeko gai izango zela. Azkoitiar pilotarientzat Unibertsitatea izan da Kontzejupe.

 

kontsejupe centro

  

Gustura pasa da kafe ordua Juan Marirekin eta penaz hartu dugu joan behar izateak, baina benetan eskertu dugu gurekin eduki duen jarrera. Batzuek kirol ez dela kultura esango dute. Baina guk gaur kirol kultura egin eta ikasi dugulakoan nago. Liluratuta daude Dolores eta Rafi, gaurkoan kultura klase teoriko eta praktikoa jaso dutelako. Uste dut eman diedan sorpresa sorpresarekin gustura bueltatuko direla Andaluziara. Eta Andaluzia diodala… tapak eta tapak, gosea… eta gosea… Pintxopote!!!

 

pincho ttakun

Argazkia: Ttakun Taberna 

 

Hau ere kultura bihurtu da dagoeneko eta, gaurkoan ere tripa beteta joango gara etxera Azkoitiko tabernetan barrena ibili eta gero.

 

inaki dedo fronton

 

 

Mila esker Jesus Mari Anduezari, esperientzia hau ahaztezina egiteagatik eta nola ez, Juan Mari Juaristiri (Atano XIII) Euskal Herriko pilotaren historiara gehiago hurbiltzen laguntzeatik. Ahaztu gabe Urola Turismoko nire lagun Oihanarekin, Urola erdiko txokoak ezagutzeko bidai honetan laguntzeagatik.

 

 

 

 

Iñaki Sare

 

FaLang translation system by Faboba